Podstawą opracowania niniejszej analizy jest art. 47 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480 z późn. zm.), który stanowi, że kontrole planuje się i przeprowadza po uprzednim dokonaniu analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania działalności gospodarczej.
Podstawą opracowania niniejszej analizy jest art. 47 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480 z późn. zm.), który stanowi, że kontrole planuje się
i przeprowadza po uprzednim dokonaniu analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania działalności gospodarczej. Analiza obejmuje identyfikację obszarów podmiotowych
i przedmiotowych, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe, a sposób jej przeprowadzenia określił organ nadrzędny, w przedmiotowym przypadku Główny Inspektor Sanitarny.
W oparciu o wyniki analizy określa się zasady umożliwiające przypisanie przedsiębiorców do jednej z następujących kategorii ryzyka: niskie, średnie, wysokie.
Zgodnie z art. 55a ust. 1 cyt. ustawy organ może przeprowadzić kontrolę planową przedsiębiorcy, który został przypisany do jednej z ww. kategorii ryzyka, w przypadku:
- niskiego ryzyka – nie częściej niż raz w ciągu 5 lat;
- średniego ryzyka – nie częściej niż raz w ciągu 3 lat;
- wysokiego ryzyka – tak często, jak to jest konieczne dla zapewnienia skutecznego stosowania odpowiednich przepisów, z uwzględnieniem wysokiego ryzyka wystąpienia nieprawidłowości oraz środków niezbędnych do jego ograniczania.
UWAGA!
Poniższe zasady i informacje dotyczą tylko przedsiębiorców oraz tzw. kontroli planowych. Należy wskazać, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach nadzoru prowadzą również kontrole pozaplanowe, które podejmowane są m.in. w związku z:
- podejrzeniem zagrożenia życia lub zdrowia,
- zgłoszeniami interwencyjnymi,
- koniecznością sprawdzenia wykonania zaleceń pokontrolnych lub zarządzeń decyzji nakazujących usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości.
1. Obszar bezpieczeństwa żywności i żywienia.
Nie stosuje się art. 47 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców ponieważ zasady i tryb kontroli wynikają z przepisów odrębnych.
Podstawa prawna:
- Rozporządzenie (UE) 2017/625 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie urzędowych kontroli
oraz krajowe przepisy wykonawcze, m.in.:
- ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia
- zarządzenie Głównego Inspektora Sanitarnego nr 291/19 z dnia 13 grudnia 2019 r. zmieniające zarządzenie w sprawie procedury przeprowadzania urzędowej kontroli żywności oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, częstotliwość i zakres kontroli urzędowych prowadzonych przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uzależnione od kategorii ryzyka, jaką przypisano danemu zakładowi spożywczemu. W procedurze wprowadzonej ww. zarządzeniem GIS jest instrukcja dotyczącą kryteriów oceny zakładu produkcji/obrotu żywnością/żywienia zbiorowego/materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, która określa kryteria oceny zakładu uwzględniając rodzaj ryzyka -ryzyko niskie, średnie i duże a także kategoryzacja zakładów w oparciu o profil działalności. Kategoria nie jest przypisywana raz, w każdej chwili może ulec zmianie. Na podstawie ustaleń kontrolnych może zostać podwyższona, obniżona lub utrzymana.
2. Nadzór nad chemikaliami.
Obszar produktów biobójczych
W każdym przypadku właściwy terenowo państwowy powiatowy inspektor sanitarny może zwiększyć częstotliwość kontroli, tzn. przedsiębiorstwo może zostać zakwalifikowane do wyższej kategorii ryzyka z uwagi na stwierdzone podczas kontroli nieprawidłowości, wpływające zasadne interwencje oraz informacje od innych organów lub na skutek uzasadnionych przesłanek wynikających z sytuacji sanitarno-epidemiologicznej.
W przypadku nowopowstałych podmiotów, z racji braku historii kontroli, można przyjąć kategorię wysokiego ryzyka. Jednak kategoria ryzyka powinna być zrewidowana po pierwszej kontroli.
Należy pamiętać, że zasady częstotliwości kontroli wynikające z kategorii ryzyka stosuje się z uwzględnieniem przepisów szczególnych, które mogą określać inne częstotliwości lub procedury kontroli w danym obszarze nadzoru.
3. Obszar higieny dzieci i młodzieży.
Podmioty
Kategoria ryzyka
- szkoły wszystkich typów, w których obecne są szkodliwe substancje chemiczne wykorzystywane w trakcie doświadczeń wykonywanych zarówno przez uczniów, jak również w ramach pokazu przez nauczyciela;
- szkoły wyższe w których obecne są szkodliwe substancje chemiczne wykorzystywane w trakcie doświadczeń wykonywanych zarówno przez studentów, jak również w ramach pokazu przez wykładowców,
- szkoły wszystkich typów oraz szkoły wyższe kształcące w kierunkach na których może dojść do zakażeń materiałem biologicznym uczniów, studentów, nauczycieli wykładowców (technika weterynaryjne, szkoły kształcące w kierunkach weterynaryjnych i medycznych),
- placówki praktycznej nauki zawodu, w których badania środowiska praktycznej nauki zawodu wykazały występowanie czynników szkodliwych bądź uciążliwych na stanowiskach, których prowadzona jest nauka praktycznej nauki zawodu (bez względu na wysokość najwyższych stężeń i natężeń występujących w tym środowisku),
- placówki praktycznej nauki zawodu, w których w ramach programu nauczania może dojść do przerwania ciągłości ludzkich tkanek (np. kosmetyczki),
- turnusy sezonowego wypoczynku dzieci i młodzieży (wypoczynek w formie wyjazdowej)
- placówki opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 (żłobki, kluby dziecięce)
- placówki wychowania przedszkolnego (przedszkola, punkty przedszkolne, zespoły wychowania przedszkolnego)
ryzyko wysokie
- szkoły wszystkich typów oraz szkoły wyższe, które nie posiadają niebezpiecznych substancji chemicznych i ich mieszanin i nie prowadzą z nimi doświadczeń. Do tej grupy zalicza się również szkoły artystyczne, które realizują podstawę programową w danym zakresie,
- miejsca zakwaterowania, w których przybywają dzieci i młodzież (samodzielne domy studenckie, internaty i bursy, schroniska młodzieżowe),
- domy wczasów dziecięcych
- specjalne ośrodki wychowawcze,
- specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze,
- młodzieżowe ośrodki wychowawcze,
- młodzieżowe ośrodki socjoterapii,
- placówki opiekuńczo-wychowawcze, domy pomocy społecznej
- sale/salony zabaw,
- tzw. „małpie gaje”
- turnusy sezonowego wypoczynku dzieci i młodzieży (wypoczynek w miejscu zamieszkania)
- zielone/białe szkoły
ryzyko średnie
- placówki wsparcia dziennego,
- młodzieżowe domy kultury i pałace młodzieży,
- ogniska pracy pozaszkolnej,
- ogrody jordanowskie,
- placówki zajmujące się wspomaganiem terapeutycznym dzieci i młodzieży (poradnie-psychologiczno-pedagogiczne, centra pomocy psychologicznopedagogicznej, centra wspierania edukacji, itp.),
- szkoły muzyczne realizujące wyłącznie kształcenie artystyczne
ryzyko niskie
Właściwy terenowo państwowy inspektor sanitarny może zwiększyć częstotliwość kontroli w obiektach, kierując się innymi uzasadnionymi przesłankami wynikającymi z aktualnej sytuacji sanitarno-epidemiologicznej. Czynniki wpływające na zmianę częstotliwości kontroli, w szczególności:
- wystąpienie podejrzenia zagrożenia życia lub zdrowia,
- nakazy dotyczące terminu / częstotliwości kontroli wynikające z przepisów prawa (np. dotyczące kontroli kąpielisk),
- uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia,
- przeprowadzenie postępowania w celu sprawdzenia wykonania zaleceń pokontrolnych organu lub wykonania decyzji nakazujących usunięcie naruszeń prawa, w związku z przeprowadzoną kontrolą.
4. Obszar higieny pracy.
Podmioty
Kategoria ryzyka
1A Zakłady, w których występują przekroczenia dopuszczalnych poziomów czynników szkodliwych dla zdrowia lub były stwierdzone przekroczenia NDS/NDN, NDSCh, NDSP w minionym roku.
(z wyjątkiem zakładów (dot. stanowisk pracy) z przekroczeniami NDN hałasu
i drgań mechanicznych, w których wdrożono program działań organizacyjno-technicznych)
ryzyko wysokie
1B Zakłady, w których występuje narażenie inhalacyjne na czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne (CMR) w stężeniach > 0,5 NDS.
1C Zakłady, w których dochodzi do zamierzonego użycia szkodliwego
czynnika biologicznego z grupy 4 oraz podmioty lecznicze wyznaczone do opieki nad pacjentem ze zdiagnozowaną chorobą zakaźną wywołaną szkodliwym czynnikiem biologicznym z grupy 4.
Zakłady, w których występuje narażenie na szkodliwe czynniki biologiczne grupy 3 o podwyższonym ryzyku narażenia względem ryzyka populacyjnego – praca w zakładach gospodarki odpadami oraz przy oczyszczaniu ścieków.
1D Zakłady, w których w ostatnich latach występuje wzmożone występowanie chorób zawodowych mających bezpośredni związek z obecnie prowadzoną działalnością zakładu.
1E Zakłady, które dotychczas nie były objęte nadzorem (planowana pierwsza kontrola celem oceny zagrożeń środowiska pracy)
2A Zakłady, w których występują czynniki szkodliwe, ale ich stężenia i
natężenia wynoszą 0,5 < x ≤1 NDS/NDN oraz zakłady (dot. stanowisk
pracy) z przekroczeniami NDN hałasu i drgań mechanicznych, w których wdrożono program działań organizacyjno-technicznych.
ryzyko średnie
2B Zakłady, w których występuje narażenie na czynniki rakotwórcze,
mutagenne lub reprotoksyczne (CMR) w stężeniach 0,1<x≤0,5 NDS i/lub, w których występuje narażenie na czynniki rakotwórcze, mutagenne lub reprotoksyczne (CMR), dla których nie określono wartości NDS lub nie przeprowadzono badań i pomiarów tych czynników w środowiska pracy.
2C Zakłady, w których występuje narażenie na szkodliwe czynniki
biologiczne grupy 3 o podwyższonym ryzyku narażenia względem ryzyka populacyjnego (z wyjątkiem przychodni lekarskich i stomatologicznych oraz zakładów wymienionych w podgrupie 1 C).
3A Pozostałe zakłady, w których czynniki szkodliwe dla zdrowia występują w stężeniach lub natężeniach mniejszych/równych 0,5 NDS/NDN
ryzyko niskie
3B Pozostałe zakłady, w których występują czynniki rakotwórcze,
mutagenne lub reprotoksyczne (CMR) (niewymienione w grupie 1B i 2B)
3C Pozostałe zakłady, w których występuje narażenie na szkodliwe czynniki biologiczne grupy 3 (niewymienione w grupie 1C i 2C) lub w których występuje wyłącznie narażenie na czynniki biologiczne grupy 2
3D Pozostałe zakłady, niespełniające kryteriów średniego lub wysokiego ryzyka
Właściwy terenowo państwowy inspektor sanitarny może zwiększyć częstotliwość kontroli w obiektach, kierując się innymi uzasadnionymi przesłankami wynikającymi z aktualnej sytuacji sanitarno-epidemiologicznej. Czynniki wpływające na zmianę częstotliwości kontroli, w szczególności:
- wystąpienie podejrzenia zagrożenia życia lub zdrowia,
- nakazy dotyczące terminu / częstotliwości kontroli wynikające z przepisów prawa (np. dotyczące kontroli kąpielisk),
- uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia,
- przeprowadzenie postępowania w celu sprawdzenia wykonania zaleceń pokontrolnych organu lub wykonania decyzji nakazujących usunięcie naruszeń prawa, w związku z przeprowadzoną kontrolą.
5. Obszar higieny komunalnej, w tym bezpieczeństwa zdrowotnego wody.
Podmioty
Kategoria ryzyka
- podmioty lecznicze tj.: szpital, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, zakład rehabilitacji leczniczej, hospicjum, zakład lecznictwa, uzdrowiskowego (sanatorium), zakład patomorfologii, prosektura;
- wodociągi – system zaopatrzenia w wodę;
- zakład/salon wykonujący zabiegi z naruszeniem ciągłości tkanek, m.in. tj.: kosmetyczny, tatuażu, piercingu;
- domy przedpogrzebowe/zakłady świadczące inwazyjne usługi związane z przygotowaniem zwłok do pochowania, m.in. tj.: balsamacja, konserwacja, usuwanie elektrod/rozruszników;
- pralnie świadczące usługi dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą;
- domy pomocy społecznej, placówki zapewniające całodobową opiekę, ogrzewalnie,
- schroniska dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi.
ryzyko wysokie
- noclegownie, schroniska dla bezdomnych;
- pralnie świadczące usługi podmiotom innym niż wykonujące działalność leczniczą;
- hotele, motele, pensjonaty, kempingi, domy wycieczkowe, schroniska młodzieżowe, schroniska, pola biwakowe, agroturystyka;
- kąpieliska i miejsca okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli;
- pływalnie;
- strzeżone ośrodki i areszty dla cudzoziemców, izby wytrzeźwień.
ryzyko średnie
- domy przedpogrzebowe świadczące usługi inne niż wskazane w 1 grupie ryzyka (przewóz, przechowywanie zwłok, itp.);
- cmentarze;
- zakłady fryzjerskie, zakłady kosmetyczne bez przerywania ciągłości tkanek,
- solaria, zakłady odnowy biologicznej bez przerywania ciągłości tkanek;
- dworce autobusowe, dworce kolejowe, porty lotnicze, porty morskie,
- przejście graniczne, ustępy publiczne i ogólnodostępne;
- obiekty sportowe, tereny rekreacyjne (tereny zieleni), plaże przy kąpieliskach;
- zakłady karne, areszty śledcze.
ryzyko niskie
Właściwy terenowo państwowy inspektor sanitarny może zwiększyć częstotliwość kontroli w obiektach, kierując się innymi uzasadnionymi przesłankami wynikającymi z aktualnej sytuacji sanitarno-epidemiologicznej. Czynniki wpływające na zmianę częstotliwości kontroli, w szczególności:
- wystąpienie podejrzenia zagrożenia życia lub zdrowia,
- nakazy dotyczące terminu / częstotliwości kontroli wynikające z przepisów prawa (np. dotyczące kontroli kąpielisk),
- uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia,
- przeprowadzenie postępowania w celu sprawdzenia wykonania zaleceń pokontrolnych organu lub wykonania decyzji nakazujących usunięcie naruszeń prawa, w związku z przeprowadzoną kontrolą.
6. Obszar epidemiologii.
Podmioty
Kategoria ryzyka
Podmioty lecznicze w rodzaju szpitale
ryzyko wysokie
Szpitale 1 dniowe:
Zakłady opiekuńczo-lecznicze, opiekuńczo-pielęgnacyjne
Podmioty lecznicze ambulatoryjne - zabiegowe: tj. punkty szczepień , przychodnie i
praktyki lekarskie (np. , chirurgiczne, stomatologiczne, ginekologiczne, laryngologiczne i
wykonujące zabiegi endoskopowe,)
Stacje krwiodawstwa
Stacje dializ
Podmioty lecznicze w rodzaju sanatoria, ośrodki rehabilitacji
ryzyko średnie
Punkty pobrań krwi
Podmioty lecznicze ambulatoryjne tj. przychodnie i praktyki lekarskie i pielęgniarskie (za
wyjątkiem zabiegowych), fizjoterapia
ryzyko niskie
Właściwy terenowo państwowy inspektor sanitarny może zwiększyć częstotliwość kontroli w obiektach, kierując się innymi uzasadnionymi przesłankami wynikającymi z aktualnej sytuacji sanitarno-epidemiologicznej. Czynniki wpływające na zmianę częstotliwości kontroli, w szczególności:
- wystąpienie podejrzenia zagrożenia życia lub zdrowia,
- nakazy dotyczące terminu / częstotliwości kontroli wynikające z przepisów prawa (np. dotyczące kontroli kąpielisk),
- uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia,
- przeprowadzenie postępowania w celu sprawdzenia wykonania zaleceń pokontrolnych organu lub wykonania decyzji nakazujących usunięcie naruszeń prawa, w związku z przeprowadzoną kontrolą.
